Hoeveel beschermde natuur heeft Nederland?

Volgens het Biodiversiteitsverdrag van de Verenigde Naties dat in 2010 werd afgesloten moest ieder land voor het jaar 2020, tenminste 17% van zijn land (inclusief binnenwater) en 10% van zijn zeegebied reserveren als beschermde natuur. De vraag is ook: wat is nu de definitie van beschermde natuur? Is dat de natuur die valt onder het Nationaal Natuur Netwerk (NNN) of telt alleen de natuur mee die valt onder het kleinere maar beter beschermde onderdeel van het NNN, het Natura 2000 netwerk? De Europese Unie is hier duidelijk over en hanteert uitsluitend Natura 2000 als beschermde natuur die meetelt voor het Biodiversiteitsverdrag. Europa als geheel voldoet voor het landoppervlak aan de verdrag doelstelling; in 2020 was 17,9% van het Europese landoppervlak is beschermd als Natura 2000.

Nederland haalt de 17% Natura 2000-norm niet

Volgens de Natura 2000-barometer van de Europese Commissie is maar 14,8% van Nederland (landoppervlak inclusief binnenwater, exclusief buitenwater is 37.390 km²) beschermd als Natura 2000-gebied. Nederland komt dus 2,2% (zo’n 800 km²) Natura 2000-natuur te kort. Die 800 km² komt overeen met een gebied ter grootte van de Veluwe. Om het tekort aan Natura 2000-natuur op te heffen zouden grote natuurgebieden zonder Natura 2000 status, zoals het 100 km² grote Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, alsnog die status moeten krijgen. Er valt zeker wat voor te zeggen omdat al op korte termijn te doen want NP Utrechtse Heuvelrug is het enige nationale park in ons land dat geen Natura 2000 status heeft. Vergeet daarnaast ook niet dat Nederland naar verhouding veel binnenwater heeft beschermd als Natura 2000 (circa 70%) en daarentegen maar 9% van het landoppervlak. Bij een meer evenredige verdeling tussen beschermd land en beschermd binnenwater zou die 9% eigenlijk 15% moeten zijn.

© Stefan Pasma, Ongerepte-Natuur.nl
Gelderse Poort

Natura 2000: niet alleen ongerepte natuur

Er zit echter nog een addertje onder het gras bij Natura 2000. In Natura 2000 gebieden mogen namelijk nog economische activiteiten plaatsvinden, zoals visserij en houtoogst, mits dat niet ten koste gaat van waardevolle soorten en habitats. Natura 2000 natuur is dus zeker niet alleen wilde, ongerepte natuur. De Europese Commissie schat dat ongeveer 13% van het huidige Europese Natura 2000 areaal te kenmerken is als wildernis natuur. Dat komt dus neer op iets meer dan 2% van het landoppervlak van Europa. Zoals bij Hoeveel wildernis al werd beschreven; Duitsland heeft als doel gesteld om 2% van het landoppervlak te reserveren voor wildernisnatuur. Nederland ‘scoort’ momenteel dus de helft hiervan.

Op 23 oktober 2020 hebben alle 27 lidstaten van de EU ingestemd met de doelen van de nieuwe EU-Biodiversiteitsstrategie 2030 voor herstel van de biodiversiteit in Europa. In 2030 zal 30% van het landareaal van Europa beschermd zijn als natuur en ook 30% van het Europese zeegebied. De omvang van het areaal beschermde landnatuur in Europa stijgt straks van de huidige 26% (18% Natura 2000 en 8% door de lidstaten beschermde niet-Natura 2000 natuur) naar 30%. Het meest vernieuwende van deze strategie: een derde deel van de beschermde 30% landnatuur en een derde deel van de beschermde 30% zeenatuur wordt strikt beschermde natuur. Op dit moment is 3% van het Europese landareaal strikt beschermde natuur en in 2030 zal dat ruim drie keer zo groot zijn (10%). Die strikte bescherming houdt in dat natuurlijke processen in deze gebieden maximaal de ruimte moeten krijgen. Beperkt economisch medegebruik (bosbouw, landbouw, visserij, etc.) zoals in Natura 2000 gebieden vaak nog wel mogelijk is, is in deze strikt beschermde natuurgebieden niet meer toegestaan. Het gaat dus om beschermde gebieden waar de intrinsieke waarde van de natuur centraal staat. Deze strikt beschermde gebieden gaan overigens niet op slot voor mensen; natuurvriendelijke recreatie blijft wel mogelijk.

Opgave voor Nederland tot 2030

Nederland heeft bijna 15% Natura 2000-natuur en 11% niet-Natura 2000 natuur, samen het Nationale Natuur Netwerk, dat 26% van het land (inclusief binnenwater) beslaat. Ook Nederland staat aan de lat om een bijdrage te leveren aan het behalen van de Biodiversiteitsstrategie 2030 doelen. Indien het Nationaal Natuur Netwerk volledig mag meetellen (dus inclusief die 11% beschermde niet-Natura 2000 natuur) dan zal het NNN in de periode tussen 2020 en 2030 nog met 4% (zo’n 1.500 km²) moeten worden uitgebreid om de 30% te halen. Daarnaast zal ruim de helft (*) van het Natura 2000 areaal in Nederland, strikt beschermde natuur moeten worden. Op die manier kan die 10% strikt beschermde natuur doelstelling worden gerealiseerd. Dit zou onder meer bereikt kunnen worden door -net als in Duitsland- de ’75 percent rule’ van het IUCN te gaan hanteren voor meer wildernis in de nationale parken. Zo is van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug nu nog maar 2% strikt beschermde natuur (slechts drie bosreservaten). Op de bijna tienmaal grotere Veluwe -volledig Natura 2000 echter geen nationaal park- is dit nauwelijks beter met 3% (circa 30 bosreservaten).

(*) er van uitgaande dat die strikte beschermde natuur gerealiseerd wordt binnen het bestaande Natura 2000 areaal en dat het areaal Natura 2000 nog iets wordt uitgebreid zo dat alsnog de 17% Natura 2000-norm wordt gehaald

Beschermde zeenatuur

Voor de zeenatuur geldt straks ook de 30% beschermde natuur doelstelling van de EU-Biodiversiteitsstrategie 2030. Voor een strikte bescherming van het Nederlandse deel van de Noordzee zijn we nu nog ver van huis: momenteel is minder dan 1% van de Noordzee beschermd tegen alle vormen van visserij. Het instellen van de 10% strikt beschermde natuur op de Noordzee kan in de vorm van zeereservaten op de Noordzee. Beschermde Noordzeereservaten; zonder windmolens, delfstoffenwinning en visserij, zijn echt een must. Op de Waddenzee (buitenwater) is momenteel een beschermd gebied voor wetenschappelijke doeleinden, dat prima model zou kunnen staan voor Noordzeereservaten; het Referentiegebied in de Waddenzee.